‘Itoophiyaafi Ertiraan gocha dubbii walbarbaaduurraa of qusachuu qabu’ – Antonii Bilinkan

‘Itoophiyaafi Ertiraan gocha dubbii walbarbaaduurraa of qusachuu qabu’ – Antonii Bilinkan

Ministirri Dhimma Alaa Ameerikaa Antoonii Bilinka Itoophiyaafi Ertiraan gochaawwan dubbii walbarbaaduurraa of qusachuu akka qabaniif waamicha taasisan.

Bilinka Waliigaltee nagaa waraana Kaaba Itoophiyaatti waggaa lamaaf gaggeeffamaa ture dhaabsiise wagga tokkoffa isaa sababeeffachuun ibsa baasaniin, ‘‘biyyoonni lamaan gochaawwan dubbii barbaachaarraa of qusachudhaan bilisummaa, birmadummaafi kabaja tokkummaa daangaa biyyoota naannichaa kabachiisuu qabu,’’ jedhan.

Qondaalli olaanaa kun kana kan jedhan waliigalteen waliitti bu‘iinsa dhaabuuf Piritoriyaatti mallattaa’een tarkaanfiiwwan jijjaboon fudhatamusaanii erga kaasaniin booda, tarkaanfiiwwan fudhatamuu qabu jedhan keessaa ammoo humnootii Ertiraa naannoo Tigraay keessaa guutummaan bahuu akka qaban yaadachiisaniiru.

Yeroo waraanni cimaa waggoota lamaaf gaggeeffameetti mootummaa Itoophiyaa maddii hiriiruun humnoota Tigraay waaraanaa kan turte Ertiraan, hanga ammaatti naannoolee daangaa Tigraay keessatti akka argamtu irra deddebiin himamaa ture.

Baatii darbe keessa ammoo Ministirri Mummee Itoophiyaa Dr Abiy Ahimad fedhii biyyisaanii karra galaanaa argachuuf qabdu hodrofee, biyyoota lamaan jidudutti gaaffiin ka’aa tureera.

Antoonii Bilikanis akkasumaan osoo adda hin baasiin biyyoonni walabummaa biyyoota naannichaa hunda kabajuun walitti bu’insarraa akka of qusataniif gaafachuunsaanii, humnootiin Ertiraa Tigraay keessa turuusaniifi gama Itoophiyaatiin ammoo gaaffiin ulaa galaanaa ka’uu ilaalchisee ta’uu danda'a jedhameera.

Kanaan haala walqabatuun torban darbe keessa Ministirri Mummee Abiy haasaa taasisaniin, ulaa galaan gama ilaalchisuun, ‘‘Itoophiyaan mariitu barbaachisa yoo jettu yaaddoo weerarri raawwatamuu danda’a jedhutu dhagahama’’ jechuudhaan, biyyisaanii ‘‘dhimmi humnaafi weeraraan raawwachuu barbaadduuf tokkolleen hin jiru’’ jechuunsaanii ni yaadatama.

Mariin nagaa karaa Gamataa Afriikaa, Ameerikaafi IGAD’n erga Itoophiyaafi TPLF jidduutti Afriikaa Kibbaatti taasifameen booda, naannichatti bulchiinsa yeroo hundeessuu dabalatee, tarkaanfiiwwan naannichatti fudhataman Ameerikaan akka deeggartu Bilinkan ibsaniiru.

Dabalataanis, ‘‘yeroo humnootiin Tigraay meehssa waraanaa gurguddaa hikkachiisuun gaggeeffamaa jirutti naannicha keessatti nagaa waara'aa buusuuf tarkaanfiiwwan dabalataa fudhachuu barbaachisa’’ jechuun kanaafis humnoonni Ertiraa gutummaan bahuu qabu jedhan.

Kanaan alattis, ‘‘walitti bu’insi naannolee Amaaraa, Oromiyaafi eddoowwan gara biraatti taasifamaa jiran nu yaaddeessa’’ kan jedhan Bilinkan, kunis nageenya biyyattii balaarra akka buse himan.

Akkasumas, miidhaafi sarbama mirga namoomaa bakkeewwan garaagaraatti qaamoolee garaa garaatiin biyyattii keessatti raawwatamu itti fufe, ‘‘haasaa jibbinsaa’ babal’achuun walitti dhufeenya hawaasummaa sababii waraanaatiin haphate caalaa miidhuu danda’a yaaddoo jedhu qabaachuu ibsan.

Kanaaf, ce’umsa haqaaamansiisaa, marii biyyaaleessaa hunda hammataa sirrii biyyattii guutuutti hojiirra oolchuu, akkasumas walitti bu’insa naannoo Oromiyaafi Amaaraatti gaggeefamaan furuuf mariin akka taasifamuuf waamiicha atattamaa dhiyeessaniiru.

Gama biraatinis dhaabbanni mirga namaatiif falmu Humaan Raayits Wooch gamasaatiin, waliigalteen nagaa taasifame waraana Kaaba biyyattii dhaabulleen, biyyattiitti garuu sarbamni mirga namoomaa itti fufeera jedheera.

Jaarmiyaan kun wagga tokkooffaa waliigalteen Piritpriyaa itti mallattaa’e ilaalchisuun ibsa baaseen, wagga waliigaltee Piritoriyaatiin boodas walitti bu’insiifi sarbamni mirgaa cimaan Kaaba Itoophiyaatti akkuma itti fufetti jira jedhe.

Humnootiin Amaaraafi Ertiraa naannicha keessatti ammalleen sarbama mirgaa raawwtaaa jiru kan jedhe dhaabbanni kun, naannoo Amaaraattis sababii walitti bu’insa Faannoofi humnoota mootummaa gidduutti gaggeeffamuutiin sarbamni mirgaa gabaafamaa jira jedhe.

Waliigaltee TPLF fi mootummaan Federaalaa mallatteessaniin namoonni nagaa gara qe'eesaaniitti akka deebi’an, nageenyi isaanii akka eegamu, tajaajila bu’uuraa eegalchiisuuf, dhiyeessitii deeggarsa namoomaa hin daangoofne kennuu haala dandeessisan diriirfamus, waliigaltichi yakkawwan yeroo waraanaatti raawwataman qorachuun kanneen balleessaa qaban itti gaafatamoo haalli itti ta’an irratti bal’ina waan hin qabaanneef haqa barbaachurratti qaawwa olaanaa baneera jedhameera.

Waliigalteen Piritoriyaarratti mallattaa’e har’a waggaasaa tokko lakkoosise kanaanis, waraanni Tigraay keessatti eegalamuun gara naannoolee ollaa Amaaraafi Affaaritti babal’atee ture dhaabbachunsaa ni yaadatama.

Waraana kanaanis namoonni kuma 600 hanga miiliyoona tokko ta’uu du’u qaamooleen tokko tokkoo dubbataaa turan. Kana malees, qabeenyaafi bu’uraaleen misoomaa olaanaan sababii waranaa kanaatiin barbadaa’eera.